زندگی نامۀ پروین اعتصامی
رخشنده اعتصامی متخلص به پروین در 25 اسفند 1285 شمسی در تبریز به دنیا آمد . چنانکه گذشت او یگانه دختر خانواده بود و طبعاً طرف توجه و محبت خاص پدر واقع گردید بدان گونه که در تمام سفرهایی که پدرش در داخل و خارج ایران نمود ، همراه پدر رفت و پروین در خانواده ای پا به عرصه وجود نهاد که گرچه ثروتمند نبود لکن برای زندگی مرفه فرزندان و تعلیم و تربیت صحیح آنان هیچ در زحمت و مضیقه نبود پروین در تمام مدت حیات از هیچ چیز کم نداشت در خانوادۀ بی سر و صدا و بی دعوی و ادعا ، منزوی و گوشه گیر . پروین شمعی بود که پدر و مادر و برادرها پروانه وار به گردش
می گشتند و آرزوهای او را گفته از دل و جان بر می آوردند .
پروین در کودکی به همراه خانواده به تهران آمد و تا پایان عمر در این شهر زندگی کرد .
او همانگونه که رسم رایج آن روزگار بود مقدمات عربی و برخی متون فارسی را در خانه نزد پدر فرا گرفت . خانه پدرش محفل شاعران و فرزانگان آن روزگار بود . پروین هرچند که در جمع آنها وارد نمی شد اما از اشتیاق و علاقۀ مشترک آنها که شعر و ادب بود بهره می گرفت و سخنانی به نظم بر زبان می آورد . نوشته اند که در کودکی اسباب تفریح او غالباً کتاب بوده است و کمتر به علاقه های دیگر کودکان رغبت نشان داده است .
پروین بعد از آموختن مقدمات ادب عربی و فارسی به مدرسۀ دخترانۀ ایران قبل که از سوی آمریکائیان اداره می شد رفت و در خرداد 1303 شمسی دورۀ تحصیلی آن مدرسه را به پایان رسانید
گزینۀ اشعار انتشارات مروارید
سیری در شعر پروین
در این روزها یکی از دوستان گلدسته ای از آهار نو شکفته بدستم داد و منتی بر گردنم نهاد . دستم از آن رنگین گشت و دامنم مشک آگین ، گلم چنان مست کرد که دامنم از دست برفت این گلدسته روح نواز ، عبارت بود از قصائد و قطعات شاعر ، شیرین زبان معاصر خانم پروین اعتصامی که بتازگی از طبع برآمده و نخستین بار مباشر طبع آن دیوان و مشاهدۀ سبک متین و شیوۀ استوار و شیوائی بیان و لطافت معانی آن ، چنانم بفریفت که تنها به او اندیشم این دیوان ترکیبی است از دو سبک و شیوۀ لفظی و معنوی ، آمیخته با سبکی مستقل و آن دو یکی ، شیوۀ شعراء خراسان است خاصه استاد ناصر خسرو و دیگر شیوه شعراء عراق و فارس ، بویژه شیخ مصلح الدین سعدی و از حیث معانی نیز بین افکار و خیالات حکما و عرفا است و این جمله با سبک و اسلوب مستقلی که خاص عصر امروزی و بیشتر پیرو تجسم معانی و حقیقت جوئی است ترکیب یافته و شیوه ای بدیع بوجود آورده است .
قصاید این دیوان بوئی و لمحه ای از قصاید ناصر خسرو دارد و در ضمن آنها ابیاتی که زبان شیرین سعدی و حافظ را فریاد می آورد بسیار است .
میتوان گفت در قصاید طرز گفتارش طوریست و در قطعات طوری دیگر زیرا چنانکه خواهیم گفت بیشتر قطعات بطرز سؤال و جواب یا مناظره بسته شده و گویا این شیوه از قدیم الایام خاص ادبیات شمال و غرب ایران بوده و در آثار پهلوی قبل از اسلام هم مناظرات دیده شده و در میان شعرای اسلامی نیز بیشتر مناظرات به شاعران آذربایجان و عراق اختصاص داشته است . و قصاید اسدی طوسی که در مناظره است مجموع آنها در آذربایجان ساخته شده و سایر ، مناظرات نظم و نثر از نظامی گنجوی تا خواجوی کرمانی گواه این معنی است .
خانم پروین اعتصامی در قطعات خود مهر مادری و لطافت روح خویش را از زبان طیور از زبان مادران فقیر از زبان بیچارگان بیان می کند . گاه مادری دلسوز و غمگسار است و گاه در اسرار زندگی با ملای روم و عطار و جامی سر همقدمی دارد .
اندیشه های پروین اعتصامی در دو مسیر کلی در حرکت است و در این دو مسیر در پایان خویش به وحدتی می رسدکه کل حیات بشری را در بر می گیرد او در همان حال فلسفۀ هستی و راز آفرینش و پیچیدگی سرنوشت آدمی را در ارتباط با ما بعد الطبیعه در اندیشه خود زیر و رو می کند از زندگی عادی و روزمره انسان و تکالیف وظایف او نیز غافل نیست و بعبارت دیگر پروین اعتصامی در زمانی واحد هم شاعری آسمانی و هم شاعری زمینی است . شعر پروین ، شعر کلاسیک ، پروین اعتصامی در هر دو جنبه کلی شعر ، شعر پرمحتوا و فرم شعر لیست کامل و نمونه وار پروین در محتوای شعر خود دیدگاههای پیچیده فلسفی و مسائل مبتلا اجتماعی را در زیباترین و دل انگیزترین قالب ها مطرح ساخته است .
اشعار سمبولیک پروین که طی آنها از عناصر طبیعت ، جمادات و دیگر پدیده ها برای بیان منظور خود گرفته است ، از شیوه هائیست که گرچه تازگی ندارد ولی بسیار موفق است . شعر پروین شعر درد انسانهاست
-درد فلسفی- درد اجتماعی آنها .
شعر پروین همچنانکه است ملک الشعرای بهار در مقدمه نخستین چاپ دیوان او اشاره کرده است ترکیبی از دو سبک و شیوه لفظی و معنوی آمیخته با سبکی مستقل است .